ADR Anlaşmasında tank grubu birçok başlık altında elle alınmış olup, firmaların öncelikle ürettikleri ürünün ADR`nin hangi maddelerine göre tasarlanıp imal edileceğini belirlemeleri, tasarım onay sürecinin başlangıç noktası olması bakımından önem arz ediyor. ADR`de tank tasarımıyla ilgili bir çalışma yapılırken taşınacak tehlikeli maddelerin UN kodları belirlenmeli (ADR bölüm 3.2.2 2. Tablo B: ADR maddelerinin ve nesnelerinin alfabetik indeksi). Bu kodlar vasıtasıyla ADR Tablo 3.2 A`dan ilgili tasarım ,yapım ve test maddesi (ADR bölüm 6), ambalajlama hükümleri (ADR bölüm 4.2 ve 4.3) ve tank özel hükümleri (ADR bölüm 6.4) belirlenmeli. ADR bölüm 6`da tanklarla ilgili 4 ana başlık bulunuyor.
Ülkemizde yaygın üretimi bulunan sabit metalik tanklar için tasarım, imalat ve testlerle ilgili hükümler ADR bölüm 6.8 altında değerlendirilmekte olup, bu tanklara ait paketleme hükümleri, tank kodu, tank hiyerarşisi, doldurma derecesi ve sınıf 2 için test basınçları gibi bilgiler ADR bölüm 4.3 altında inceleniyor. Bir tank tipi için verilen tank kodu, söz konusu tankın taşıyabileceği tehlikeli maddelerle ilgili bilgi verirken aynı zamanda da test ya da tasarım basınçları ve teçhizatları hakkında da bilgi içerir. Örneğin ADR`ye göre LGBF kodlu bir tank ADR Bölüm 3.2 Tablo A`ya göre UN 1203 (Benzin) gibi bir çok yanıcı sıvı tehlikeli maddeyi taşıyabilir. Tasarım basıncı 1.1 bar altındadır ve alttan doldurma/ boşaltma açıklıkları 3`lü koruma ile kapatılmalı. ADR bölüm 6.8`de tank tasarım ve imalatı ile ilgili genel hükümler belirtilmiş olup, her bir tank tipi için detaylı bilgiler ilgili standartlarda yer almaktadır.
Örneğin;
- Akaryakıt tankerleri gibi 0,5 bar altında çalışan tankerler için TS EN 13094,
- LPG tankerleri için TS EN 12493,
- Vakum yalıtımlı Kriyojenik tanklar için TS EN 13530-2
- Vakum yalıtımsız Kriyojenik tanklar için TS EN 14398-2
- Diğer tanklar için TS EN 14025 Bu standartların geçerlilik süreleri ADR 6.8.2.6.1`de belirtilmiş olup, bu tabloda belirtilen sürelerin firmalar tarafından takibi gerekiyor.
Akaryakıt tankerleri standardı olan TS EN 13094`un EK-A`nı 5. Bölümünde hesaplamaların nasıl yapılacağı detaylı olarak açıklandı. Firmalar hesaplama notlarını bu bölüme göre hazırlamalı. Bu bölümde atıfta bulunulmayan ancak ADR için kontrol edilmesi gerekli olan ivmelenme yüklerine göre tankın dayanımı ve tank şase bağlantılarının kontrolü Sonlu Eleman Analizi yöntemi ve/veya Mukavemet hesaplamaları ile doğrulanabiliyor. TS EN 13094 standardında ve ADR 6.8`de tankta et kalınlığı düşürülmesine izin verilen durumlar ve teknik koşulları belirtilmiş olup, firmaların başvurularında bu hususu ilgili standart maddesi ve gerekli hesaplamalarıyla belirtmesi gerekiyor. Teçhizatların korumaları içinde aynı durum geçerli.
Kısaca bir akaryakıt tankeri başvurusunda İstenen hesaplamalar ve/veya analizler şunlar:
- Tank gövdesi, bombeler ve dalga kıranlar et kalınlığı hesaplamaları: TS EN 13094`un EK-A
- Tankın ve Tank şase bağlantılarının ivmelere karşı dayanımı: Sonlu Eleman Analizi ve/veya mukavemet hesabı
- Doldurma derecesi ve kapasite hesabı: ADR bölüm 4.3
- Teçhizat korumaları ile ilgili hesaplamalar: TS EN 13094 6.14 Tankta yapılan hesaplama ve analizlerin doğrulanabilmesi için teknik resimlere ihtiyaç duyuluyor.
Bu teknik resimler;
- Genel Teknik Resim(İmalat resmi ve alt parçalar)
- Teçhizatlar
- Teçhizat Korumaları
- Tank uçları, bölmeler ve dalga kıranlar
- Tank Şase Bağlantıları
- Borulama
- Elektrik akım şeması
Diğer tank tipleri içinde tasarım için gerekli hesaplamalar ilgili tasarım ve imalat standartları içinde belirtilmiştir. Bu belirtilen detaylandırılan dokumanlar dışında bir tasarım onay başvurusunda gerekli diğer dokumanlar www.tmt.tse.org.tr (yeni sekmede açılır) internet sayfasında belirtiliyor. Bir tasarım onay surecinin ilk aşaması olan dosya kontrolü ve hesaplama/ analizlerin doğrulanması aşamasından sonra üretimi yapılan söz konusu tasarıma ait tankın tip onay testlerine geçiliyor. Bu konudaki her türlü husus TS EN 12972 standardında belirtildi. Prototip testlerinden de başarılı olan bir tank tipi için Tasarım onay sertifikası düzenlenir. Tasarım onay işlemi esnasında firma tesislerinde TSE uzmanları tarafından kalite ve söz konusu tankın üretilebilirliği ile ilgili (Makine, teçhizat, personel alt yapısının incelenmesi) denetimler yapılıyor. Firma yeterli görülürse üretim ve üretim yeri uygunluk sertifikası düzenlenir. Üretim ve üretim yeri uygunluk sertifikası 3 yıl geçerli.
TS EN 12972 standardında tip onay muayenesi, ilk/ara ve periyodik muayenelerle ilgili gerekli dokumanlar ve yapılacak testler detaylandırılıyor. İlk muayene sırasında oluşturulan ve her bir tank için ayrı olarak hazırlanan dosyaya Tank Kaydı denir. Tank Kaydı, bir nüshası müşteriye, bir nüshası TSE`ye ve bir nüshası da firmada kalacak şekilde 3 kopya hazırlanmalı. Tank kaydı içeriği TS EN 12972 standardı ilk muayenede gerekli dokumanlar bolumun de detaylandırılmış olup, genel olarak bir tank kaydı belirtilen şu dokümanlardan oluşuyor:
- Tasarım Onay Sertifikasının Bir Kopyası
- Muayenesi Yapılan Tankın Genel Teknik Resmi
- İlk Muayene Sertifikası
- Tank Plakası Kopyası (Mühürlenmiş)
- Muayenesi Yapılan Tankta Kullanılan ve Onarılırken Kullanılabilecek Muadil Teçhizatların Listesi
- Muayenesi Yapılan Tankta Kullanılan Malzeme Listesi ve sertifikaları
- Tankta Yapılan Muayene ve Testlerin Raporları
- Tankta Yapılan Tamir ve Bakımların Kaydı
- Isıl işlem kayıtları
- WPS ve PQR dokümanları
- NDT Personel sertifikaları
- Kaynakçı sertifikaları
ADR`ye göre üretilecek bütün tankların ilk muayenesinin yapılma zorunluğu bulunuyor. İlk muayenesi yapılmamış tanklar ADR araç uygunluk belgesi alamıyor. Bu nedenden dolayı firmaların test prosedürlerini hazırlamaları, testlerle ilgili ekipmanlara sahip olmaları ve bunların kalibrasyonlarını düzgün bir şekilde yapmaları bekleniyor. Muayeneler ilgili TSE personelinin nezaretinde yapılıyor. Tank tipine bağlı olarak değişmekle birlikte bir tankın ilk muayenesinde •Tasarım Karakteristiklerinin kontrolü (Tankın boyut ve et kalınlığı ölçümü) •Tankın iç ve dışının kontrolü (Tankta kullanılan sac ve bombe malzemelerinin tank üstünde doğrulanabilmesi gereklidir) •Hidrostatik basınç testi (Tasarım hesaplamalarında doğrulanan basınçlarda) •Su kapasitesinin tayini •Sızdırmazlık testi (Tasarım hesaplamalarında doğrulanan basınçlarda) Teçhizatların ve teçhizat çalışma durumunun kontrolü işlemleri yapılıyor. Bu test ve muayeneler dışında diğer testler tanklara ait tasarım ve imalat standartlarında belirtildi. ADR`li tankların tipine göre değişmekle birlikte 3 yıllık aralıklarla ara muayeneleri ve 6 yılda bir`de periyodik muayenelerinin yapılması gerekli. Periyodik muayenelerde hidrostatik basınç testi yapılırken, ara muayenelerde bu test yapılmaz. Tıpkı ilk muayene gibi ara ve periyodik muayenelerini yaptırmayan tanklara da ADR araç uygunluk belgesi verilmez. Tank üstünde yapılan her türlü tamir işleminden sonra yapılan muayeneye istisnai muayene denir. Tankta yapılan tamir işlemleri öncesi TSE`ye bilgi verilmelidir. Aksi takdirde Tankta yapılan tamir işlemi tank tasarım tip onayını bozabilir. Bir istisnai muayene yapılan testlere göre periyodik veya ara muayene yerine geçiyor. Tank Tasarım Onayı süreci ile ilgili tüm bilgilere (Süreçlerle ilgili detaylı bilgi veren bilgi bankası, online başvuru süreci ile ilgili açıklayıcı videolar, soru sorabileceğiniz uzmanların iletişim bilgileri vb.) http://tmt.tse.org.tr/ (yeni sekmede açılır) adresinden ulaşabilirsiniz.
